Antonius Deusing

Elk jaar reikt de medische alumnivereniging Antonius Deusing een speciale prijs uit aan de masterstudent die dat jaar de beste 'Klinische Les' heeft afgeleverd. De prijs is vernoemd naar een man die decennialang op allerlei manieren een vooraanstaande rol heeft gespeeld in het medisch onderwijs in Groningen en in 2008 met emeritaat ging: professor Rein Zwierstra. Over hem gaat dit artikel.

door Gerard Terwisscha van Scheltinga

Wie Rein’s loopbaan onder de loep neemt kan tot de conclusie komen dat er meerdere prijzen naar hem vernoemd hadden kunnen worden. Een prijs voor de aardigste kinderchirurg bijvoorbeeld, of de meest bevlogen curriculumontwikkelaar, of de meest betrokken leidinggevende. Rein heeft gedurende zijn lange carrière vele rollen gespeeld en vele petten opgehad. Maar welke rol hij ook speelde, welke pet hij ook op had, hij was altijd ook ‘gewoon’ Rein, een oprecht geïnteresseerde en enthousiasmerende/inspirerende persoonlijkheid; toegankelijk, recht door zee, iemand met oog voor detail en een enorme dosis aanstekelijke energie.

Waren deze zinnen uitgesproken in een speech, dan was dit ongetwijfeld het moment waarop Rein zou hebben ingegrepen: “Maar ho eens even spreker, zo simpel is het allemaal niet!” Daarom is het goed om met hem een duik te nemen in het verleden. Geboren in het oorlogsjaar 1945 uit Friese ouders, groeide Rein op in Emmen, waar zijn vader leraar was aan de MULO. Deze Zwierstra kwam uit een klein dorpje in de buurt van Sneek en had als enige van het gezin door mogen leren. Hij ging - zoals zovelen destijds - naar de kweekschool (nu Pabo) en kon daarna zijn vleugels uitslaan. Zijn zoon bezocht in Emmen het lyceum en kreeg zo de kans om naar de universiteit te gaan. Een klassiek voorbeeld van de sociale mobiliteit die in Nederland in de twintigste eeuw mogelijk werd. De keuze voor geneeskunde was geen ABC’tje, herinnert Rein zich. “Ik was zoekende, dus vonden mijn ouders dat ik getest moest worden. De test wees uit dat ik met mensen moest gaan werken.”

Bij deze groep wil ik wel horen

In 1963 ging Rein geneeskunde studeren in Groningen. Het was wennen. Hij voelde zich aanvankelijk een buitenstaander in deze toch wel enigszins elitaire nieuwe wereld. Ook werd de leerstof niet altijd boeiend onderwezen. Patiënten zagen de studenten niet of nauwelijks. Dat gebeurde pas tijdens de coschappen. Het duurde even voordat Rein wist welke kant hij als arts op wilde. “Tijdens het chirurgie coschap dacht ik voor het eerst yes, dit vind ik leuk, bij deze groep wil ik wel horen. Voordat ik was afgestudeerd had ik er al gesolliciteerd.” Rein mocht op gesprek komen bij de grote baas, professor P.J. Kuijer, hoogleraar-directeur van de Chirurgische Universiteitskliniek. Deze zette hem ‘op de lijst’. Anderhalf jaar belde Rein elke maand met de administrateur van de afdeling om te vragen of hij al een plek was opgeschoten. In december 1972 was het eindelijk zover. De opleiding tot chirurg was veelomvattend, veeleisend, uiterst grondig en strak geregeld met elke drie maanden een nieuwe stage en nieuwe ingrepen. Rein startte met drie maanden kinderchirurgie gevolgd door drie maanden spoedpoli. “Nu zou je zeggen, laat de jongste assistenten de lastigste stages als laatste doen, maar toen was het precies andersom. Enfin, ik heb er veel van geleerd.”

Opnieuw was het Kuijer die Rein’s carrière richting gaf. Niet alleen liet deze hoogleraar hem weten dat hij Rein - inmiddels gepromoveerd - graag voor het AZG wilde behouden (“daar had ik zelf nooit over nagedacht”), hij gaf hem ook het dringende advies om zich te specialiseren tot kinderchirurg en regelde een opleidingsplek in Liverpool.

Onderwijs

Na een jaar met zijn vrouw Lammy en hun kinderen in het Verenigd Koninkrijk te hebben gewoond keerde Rein in 1979 terug naar Nederland en het AZG. Hij was er aanvankelijk de enige kinderchirurgen (pas enkele jaren later kwam er een tweede bij) er draaide derhalve zeer lange werkweken. Toch groeide in die periode zijn betrokkenheid bij het medisch onderwijs snel. Zo nam hij al in 1980 de onderwijstaken van Kuijer over (waarvoor hij enkele jaren later werd onderscheiden met de facultaire onderwijsprijs). Enkele andere belangrijke mijlpalen in zijn carrière zijn:

1990: mede-coördinator van de specialistencursus heelkunde

1991: lid van de projectgroep curriculum C2000

1992: gekozen tot docent van het jaar

1995: benoemd tot bijzonder hoogleraar heelkundige scholing

1996: mede-initiator van de cursus Teach the teacher

1997: benoemd tot directeur van het Onderwijsinstituut van de faculteit der Medische Wetenschappen. Afscheid van de chirurgie.

2005: benoemd tot prodecaan onderwijs van het UMCG

Radicale veranderingen

In de jaren negentig van de vorige eeuw veranderde het medisch onderwijs in Groningen ingrijpend. De klassieke manier van lesgeven in de vorm van massale hoorcolleges, losse vakken en practica (“saai, taai en irrelevant”, aldus Rein) werd vervangen door probleem-georiënteerd onderwijs (PGO), een radicaal ander onderwijsmodel dat (kort door de bocht) draait om kleine onderwijsgroepen, reële praktijkproblemen en zelfsturend leren. Het resultaat was Curriculum 2000 dat in 1993 van start ging. Dit vernieuwende curriculum was niet alleen probleem-georiënteerd, maar onderscheidde zich ook doordat het de traditionele losse vakken samenbracht in thematische cursussen. Het Groningse geneeskundecurriculum is in essentie nog steeds volgens deze principes vormgegeven.

Het mag duidelijk zijn dat Rein, opleider in hart en nieren, bij dit alles nauw betrokken is geweest. Uitvoerend en inhoudelijk, als docent en lid van de projectgroep C2000, en sturend, als directeur van het Onderwijsinstituut van de faculteit der Medische Wetenschappen en prodecaan onderwijs. Soms moest hij daarbij tegen de stroom inroeien, veel liever deed hij zijn best om mensen met zich mee te krijgen. “Ergens begin jaren negentig heb ik een managementcursus bij de Rug gevolgd”, legt hij uit. “Daar leerde ik dat als je een organisatie een bepaalde richting op wilt sturen, je de mensen in die organisatie mee moet krijgen. Dat doe je bijvoorbeeld door degenen die niet willen veranderen - en die zijn er altijd - bij die veranderingen te betrekken, ze als het ware ‘medeplichtig’ te maken! Dat heb ik heel goed onthouden.”

Rein kijkt met heel veel plezier en voldoening op zijn jaren bij het Onderwijsinstituut terug. En voor de mensen uit zijn team is het niet anders, zoals bleek op een drukbezochte OWI-reünie in 2025, waar Rein de eregast was. Rein Zwierstra ging in 2008 met emeritaat. Bij zijn afscheid werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.

Niet alleen

Tijdens mijn interview met Rein Zwierstra vielen de namen van vele mensen met wie hij gedurende zijn lange carrière heeft samengewerkt. Van hen hebben alleen Lammy Zwierstra en prof. P.J. Kuijer dit artikel gehaald. Dat is mijn beslissing geweest, genomen vanwege de leesbaarheid. Het zegt niets over het belang van al die anderen, integendeel. (GTvS)